Αριστοτέλης: Ένας σπουδαίος επιστήμονας

Ένας Βρετανός παραγωγός ντοκιμαντέρ που θεωρούσε τον Αριστοτέλη μεγάλο φιλόσοφο, ανακάλυψε ότι ήταν και ο ιδρυτής της επιστήμης της βιολογίας. Σκέψου, εκτιμάμε την αξία των προγόνων μας;

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος βιολόγος της ιστορίας; Πιθανόν να έλεγες ότι ασυζητητί είναι ο Δαρβίνος. Αν όχι τότε μάλλον δεν πρόσεξες όλα τα προγράμματα στις τηλεοράσεις, τα άρθρα στις εφημερίδες, τις παρουσιάσεις και τις εκθέσεις που έγιναν παγκοσμίως το 2009 για τον εορτασμό των 150 χρόνων από την δημοσίευση της μελέτης του "Η καταγωγή των ειδών".

Προσωπικά πιστεύω ότι ο Δαρβίνος υπήρξε πράγματι μεγάλος επιστήμονας. Είναι τόσο μεγάλος όσο κάθε άλλος επιστήμονας που θα συγκρινόταν μαζί του (συμπεριλαμβανομένου του Νιούτον και του Αϊνστάιν). Είναι όμως άραγε ο επιστήμονας με την μεγαλύτερη επιρροή; Δεν είμαι σίγουρος. Νομίζω ότι υπάρχει κάποιος άλλος υποψήφιος για τον τίτλο του μεγαλύτερου επιστήμονα της βιολογίας, ίσως και ολόκληρης της επιστήμης. Επειδή δεν έφερε απλά μια επιστημονική επανάσταση στην βιολογία. Την δημιούργησε.

Ο Αριστοτέλης. Ξέρεις ότι ήταν ο πατέρας της λογικής, ή ίσως ξέρεις ότι ήταν ένας πολιτικός φιλόσοφος, ή ένας θεωρητικός. Αλλά ο Αριστοτέλης πάνω από όλα ήταν ένας επιστήμονας. Σχεδόν το ένα τρίτο των γραπτών του - αυτά που έχουν διασωθεί - ασχολούνται με ζώα, τι είναι, που ζούνε, πως τρώνε, αναπνέουν, πολλαπλασιάζονται και πεθαίνουν.

Το 345 πΧ ο Αριστοτέλης πήγε το νησί της Λέσβου σε ηλικία 39 ετών, αμέσως μετά τον γάμο του με μια 18χρονη πριγκιποπούλα. Ο Αριστοτέλης συχνά επισκέπτονταν τους κόλπους του νησιού και μελετούσε οτιδήποτε ζούσε εκεί, τα ψάρια, τα σαλιγκάρια, τα οστρακόδερμα, τα χταπόδια, τα δελφίνια. Ακόμη μελετούσε τα πουλιά, τα ερπετά και τα έντομα που ζούσαν στις πλαγιές του νησιού.

Τα παρατηρούσε, τα κατηγοριοποιούσε, εξέταζε την ανατομία τους. Έπιανε κουβέντα με τους ψαράδες, τους γεωργούς, τους κυνηγούς. Η μελέτη του δεν εξηγούσε μόνο το πως δρούσαν τα ζώα, αλλά και το γιατί. Τα γραπτά του συμπεριελάμβαναν ένα βιβλίο αναλυτικής ανατομίας, ένα άλλο για την φυσιολογία, ένα για κίνηση των ζώων, ένα για την αναπαραγωγική διαδικασία, ένα για τον θάνατό τους και μια διατριβή για την ψυχή. Άνοιξε ένα αυγό κότας, παρατήρησε την καρδιά από το κοτοπουλάκι που χτυπούσε και έγραψε ακόμη ένα βιβλίο. Έκανε τους ζωντανούς οργανισμούς το κέντρο του κόσμου και της σκέψης του, και οτιδήποτε σκέφτηκε όρισε την επιστήμη της βιολογίας για τα επόμενα 2.000 χρόνια.

Όλα τους έχουν ξεχαστεί. Οι ιδρυτές της Επιστημονικής Επανάστασης κατέστρεψαν τον Αριστοτέλη. Μάλλον ήταν αναγκασμένοι να το κάνουν. Η επιρροή του είχε αρχίσει να περιορίζει την επιστήμη, εξάλλου η επιστήμη είναι η μελέτη της φύσης και όχι η μελέτη βιβλίων. Έτσι ποτέ μου δεν διδάχτηκα Αριστοτέλη. Στην πραγματικότητα τον ανακάλυψα κατά τύχη. Δέκα χρόνια πριν, καθώς είχα μπει σε ένα βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων τόμων στην παλιά Αθήνα, βρήκα μια από της διατριβές του για την ζωολογία. Όταν το διάβασα έμεινα κατάπληκτος.

Πέρσι έκανα ένα ντοκιμαντέρ για τον Δαρβίνο. Το BBC με ρώτησε τι θα ήθελα να κάνω μετά από αυτό, τους είπα ότι θέλω να κάνω ένα ντοκιμαντέρ για τον Αριστοτέλη. Έτσι και έγινε, το περασμένο καλοκαίρι ήμουν στην Αθήνα και το έκανα.

Το Radio Time, χαρακτήρισε το "Ο κόλπος του Αριστοτέλη" ως "εύγλωττο", "σαγηνευτικό" και "ηλιόλουστο". Το TimeOut δεν ήταν τόσο πεπισμένο και το χαρακτήρισε "λίγο δυσνόητο". Και τα δυό τους έχουν δίκιο. Ναι, είναι δυσνόητο, ο Αριστοτέλης ήταν πάντοτε δυσνόητος, αλλά είναι και όμορφο. Δεν θα μπορούσε να είναι κάτι διαφορετικό αφού ασχολείται με την Ελλάδα, με τα ζώα, με την επιστήμη, και τέλος με την προσπάθεια ενός ανθρώπου να κατανοήσει την απέραντη ποικιλία και ομορφιά του φυσικού κόσμου, 2.300 χρόνια πριν.

Ο Armand Marie Leroi είναι καθηγητής της Εξελικτικής Βιολογία (Evolutionary Developmental Biology) του πανεπιστημίου Imperial College του Λονδίνου.

Βασισμένο σε άρθρο του Armand Marie Leroi, δημοσιευμένο στην The Sunday Times, 17 Ιανουαρίου 2010.

Read more »

Η Ελλάδα και το Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας

Αν η ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Κυνόδοντας» καταφέρει τελικά να περάσει στην πεντάδα των υποψηφίων για το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας 2010, η επιτυχία θα είναι τεράστια για την Ελλάδα, καθώς στην ιστορία των βραβείων της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Επιστημών, μόνον τέσσερις ταινίες έχουν μπει σε αυτήν την κατηγορία. Η τελευταία δε, από τις τέσσερις αυτές φορές ήταν πριν από 33 ολόκληρα χρόνια!

Η πρώτη φορά που ελληνική παραγωγή προτάθηκε ποτέ για το ξενόγλωσσο Οσκαρ ήταν το 1963, με την «Ηλέκτρα» του Μιχάλη Κακογιάννη ενώ έναν μόλις χρόνο μετά, το 1964, τα «Κόκκινα φανάρια» του Βασίλη Γεωργιάδη, βρέθηκαν στην ίδια πεντάδα με το «8 ½» του Φεντερίκο Φελίνι που απέσπασε το βραβείο. Και πάλι μια ταινία του Γεωργιάδη, το αγροτικό δράμα «Το χώμα βάφτηκε κόκκινο» διεκδίκησε το επίχρυσο αγαλματίδιο στην κατηγορία του ξενόγλωσσου Οσκαρ το 1966 ενώ το 1978 και πάλι μια ταινία του Κακογιάννη θα εκπροσωπούσε την χώρα μας στα Οσκαρ ·καμμία άλλη από την «Ιφιγένεια».

Ισως να μην είναι τυχαίο που τρεις από τις τέσσερις υποψηφιότητες στην κατηγορία του ξενόγλωσσου Οσκαρ έγιναν μέσα στην δεκαετία του '60. Ηταν η εποχή που κατά κάποιο τρόπο η Ελλάδα βρισκόταν στην μόδα αφού αμερικανικές παραγωγές με ελληνικό χαρακτήρα (και γυρίσματα στην Ελλάδα) στόλιζαν πολλές κατηγορίες των Οσκαρ. Το 1958 το «Παιδί με το δελφίνι» με την Σοφία Λόρεν ήταν υποψήφιο για το Οσκαρ μουσικής, ενώ μερικά χρόνια αργότερα ,το «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν και ο «Αλέξης Ζορμπάς» του Κακογιάννη διεκδίκησαν πολλά Οσκαρ και κέρδισαν κάποια.

Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων ας επισημανθεί ότι η Ελλάδα δεν υπήρξε συμπαραγωγός χώρα του «Ζ» που απέσπασε το Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας 1970. Η ταινία παρουσιάστηκε ως παραγωγή της Αλγερίας, όπου και γυρίστηκε με συμπαραγωγό χώρα την Γαλλία.

Την Τρίτη 25 Ιανουαρίου θα ξέρουμε αν ο «Κυνόδοντας» θα βρίσκεται ανάμεσα στις πέντε που θα διεκδικήσουν το Οσκαρ.


Προηγούμενες ελληνικές διακρίσεις στα Οσκαρ


Ηλέκτρα (1962) του Μιχάλη Κακογιάννη

Ατμοσφαιρική, ασπρόμαυρη μεταφορά στην μεγάλη οθόνη της ομότιτλης τραγωδίας του Ευριπίδη από τον Μιχάλη Κακογιάννη με την Ειρήνη Παπά στον ρόλο της ηρωίδας του τίτλου, τον Γιάννη Φέρτη ως Ορέστη, την Αλέκα Κατσέλη σε εκείνο της Κλυταιμνήστρας και τον Μάνο Κατράκη, παιδαγωγό. Ο Μίκης Θεοδωράκης επένδυσε μουσικά την ιστορία στην οποία η Ηλέκτρα έχοντας κάνει λευκό γάμο με έναν χωρικό (Νότης Περγιάλης), περιμένει την ευκαιρία να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα της. Μετά την προβολή της στο φεστιβάλ των Κανών η ταινία επελέγη από τα μέλη της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Επιστημών για το ξενόγλωσσο Οσκαρ, το οποίο εν τέλει έχασε από την γαλλική ταινία «Οι Κυριακές στην πόλη Αβραί» του Σερζ Μπουργκινιόν. Οι υπόλοιπες ταινίες που συνέθεσαν την πεντάδα ήταν η ιταλική «4 μέρες στην κόλαση» του Νάνι Λόι, η βραζιλιάνικη «Keeper of promises» του Ανσέλμο Ντουάρτε και η μεξικάνικη «Tlayucan» του Κάρλος Σαράγκε


Κόκκινα Φανάρια (1963) του Βασίλη Γεωργιάδη

Τέσσερις πόρνες του Πειραιά, ζουν η κάθε μια το δικό της δράμα, εξ' αιτίας της σκληρής φύσης της δουλειάς τους. Ιστορικό ελληνικό μελό και μια από τις αρτιότερες δραματικές ταινίες του ελληνικού λαϊκού σινεμά του '60. Πειστικοί διάλογοι, λιτή σκηνοθεσία, ηθοποιοί θαυμάσιοι, μουσική υπόκρουση ατμοσφαιρική (Σταύρος Ξαρχάκος). Τα «Κόκκινα φανάρια» εκπροσώπησαν την Ελλάδα στο Φεστιβάλ των Κανών 1963 (διαγωνιστικό πρόγραμμα) και έχασαν το Οσκαρ από την θρυλική, ημιαυτοβιογραφική ταινία του Φεντερίκο Φελίνι «8 ½» (Ιαπωνία). Οι υπόλοιπες ταινίες που διαγωνίστηκαν μαζί του ήταν το «Μαχαίρι στο νερό» (Πολωνία) του Ρόμαν Πολάνσκι, το «Los tarantos» (Ισπανία) του Ροβίρα Μπελέτα και «Twin sisters of Kyoto» (Ιαπωνία) του Νομπόρου Νακαμούρα.


Το χώμα βάφτηκε κόκκινο (1965) του Βασίλη Γεωργιάδη

Δυο αδέλφια, γόνοι πλούσιου κτηματία συγκρούονται για πολιτικούς και ερωτικούς λόγους. Το σενάριο του Νίκου Φώσκολου, εμπνευσμένο από τα γεγονότα που είχαν σαν αποτέλεσμα την θεσσαλική επανάσταση του Κιλελέρ, έδωσε την ευκαιρία στον Βασίλη Γεωργιάδη να φτιάξει το πιο διασημότερο αγροτικό δράμα του ελληνικού κινηματογράφου με τον Νίκο Κούρκουλο στον ρόλο του «καλού» αδερφού, τον Γιάννη Βόγλη σε εκείνον του «κακού» και του Μάνο Κατράκη, Ανέστη Βλάχο, Σπύρο Καλογήρου και Μαίρη Χρονοπούλου επίσης στο καστ. Το 1966 όμως απεδείχθη η χρονιά της Τσεχοσλοβακίας αφού το «Μαγαζάκι της Κεντρικής Οδού» του Γιαν Καντάρ κέρδισε το ξενόγλωσσο Οσκαρ. Οι υπόλοιπες τρεις ταινίες που διεκδίκησαν το Οσκαρ ήταν το «Dear John» (Σουηδία) του Λάρς Μάγκνους Λίντγκρεν, το «Kwaidan» (Ιαπωνία) του Μασάκι Κομπαγιάσι και ο «Γάμος αλά ιταλικά» (Ιταλία) του Βιτόριο ντε Σίκα.


Ιφιγένεια (1977) του Μιχάλη Κακογιάννη

Κινηματογραφική μεταφορά της Ιφιγένειας του Ευριπίδη δια χειρός Μιχάλη Κακογιάννη με τους Τατιάνα Παπαμόσχου (Ιφιγένεια), Κώστα Καζάκο (Αγαμέμνονα), Κώστα Καρρά (Μενέλαο) και Ειρήνη Παπά (Κλυταιμνήστρα). Η τελευταία μέχρι σήμερα ελληνική ταινία που προτάθηκε για το ξενόγλωσσο Οσκαρ χάνοντας εν τέλει από την γαλλική ταινία του Μοσέ Μιζραχί «Madame Rosa» με την Σιμόν Σινιορέ στον ρόλο του τίτλου. Στην πεντάδα εκείνη την χρονιά βρέθηκε επίσης το «Σκοτεινό αντικείμενο του πόθου» (Ισπανία) το κύκνειο άσμα του Λουίς Μπουνιουέλ, η «Ξεχωριστή μέρα» (Ιταλία) του Ετορε Σκόλα με τον μαρτσέλο Μαστρογιάνι και την Σοφία Λόρεεν και το ισραηλινό, πολιτικό φιλμ «Operation Thunderbolt» του Μεναχέμ Γκόλαν.

Read more »

Σβάστικα: Ένα μισητό αλλά και παρεξηγημένο σύμβολο

Η Σβάστικα είναι ίσως το πιο παρεξηγημένο σύμβολο στην ιστορία.

Όταν οι σύμμαχοι μπήκαν θριαμβευτές στο Βερολίνο, ένα απ’ τα πρώτα πράγματα που σκέφτηκαν ήταν να απαγορεύσουν τη χρήση του συμβόλου της σβάστικας, την οποία ο Χίτλερ χρησιμοποίησε σαν το ιερό του σύμβολο, που οδηγούσε το λαό του και τις στρατιές του στην επικράτηση πάνω στον πλανήτη.

Πόσο «κακό» όμως είναι ένα σύμβολο; Πόσο «ναζιστική» είναι η σβάστικα; Μια πιο προσεκτική μελέτη δείχνει ότι η σβάστικα είναι απλά το «θύμα» της χρήσης της απ’ τους Ναζί, ότι δεν είναι και πολύ … ναζιστική και ότι ακόμα και σήμερα χρησιμοποιείται από τους ίδιους τους … «συμμάχους» που την κατάργησαν.

Η λέξη «σβάστικα» βγαίνει απ’ τη σανσκριτική Svastikah, έννοια που απεικονίζει την ειρήνη (!) και την καλή τύχη (!). Η σβάστικα αποτελεί μια μορφή του σταυρού που έχει ανακαλυφτεί απ’ τους αρχαιολόγους σε βυζαντινές κατασκευές, σε βουδιστικές επιγραφές, σε κέλτικα χειρόγραφα, σε ελληνικά νομίσματα, στους ινδιάνους της φυλής Oklahoma, ακόμα και στα τοιχώματα των μεγάλων πυραμίδων της Αιγύπτου. Με λίγη προσοχή θα το ανακαλύψετε ακόμα και στα διαζώματα του Καπιτωλίου στην Ουάσινγκτον.

Η μεγάλη – ιστορική – ειρωνεία είναι ότι συναντάται και σαν σύμβολο των αρχαίων Εβραίων, ενώ πριν την χρησιμοποιήσει ο Χίτλερ, ήταν ένα δημοφιλές σύμβολο στις Η.Π.Α. στις αρχές του 20ου αιώνα. Πολλοί αμερικανοί πιλότοι το φορούσαν σαν γούρι στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ το 1925 η Coca-Cola σε μια διαφημιστική της καμπάνια, έδινε δώρο ένα «τυχερό» ρολόι τσέπης, με σκαλισμένη πάνω του μια σβάστικα.

ΠΟΛΛΟΙ ΑΚΟΜΑ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΝ ΠΩΣ ΤΟ ΓΝΩΣΤΟ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ ΣΥΜΒΟΛΟ Η ΣΒΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΟΥ ΞΥΠΝΑ ΑΣΧΗΜΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΕΧΕΙ ΤΗΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑΙ

Όμως ο Χίτλερ και οι Ναζί μετέτρεψαν τη σβάστικα από σύμβολο τύχης και ειρήνης σε σύμβολο μίσους κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και μιας και οι μνήμες απ’ τον πόλεμο αυτό είναι φρέσκιες, αποτελεί σήμερα ίσως το πιο μισητό σύμβολο της ιστορίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της αποποίησης αυτού του συμβόλου ήταν ότι ενώ είχε οριστεί σαν σύμβολο της εθνοφρουράς της Oklahoma ήδη απ’ το 1923, η αμερικανική κυβέρνηση το αντικατέστησε με το «πουλί του κεραυνού» το 1938, όταν διαπίστωσε ότι ο Χίτλερ το χρησιμοποιούσε σαν «σημαία» της ιδεολογίας του.

Τελικά, τα πράγματα είναι «καλά» ή «κακά» ή εμείς οι άνθρωποι απλά δεν ξέρουμε να τα χειριζόμαστε; Μήπως ο εγωισμός, η ματαιοδοξία και η άγνοια μας έχει ήδη λερώσει πολλά πράγματα πάνω στη Γη, τα οποία αυτά καθαυτά δεν είναι «βρώμικα»;

Read more »