Κούκλες κοριτσιών (πλαγγόνες)

Υλικό: Πηλός και μάρμαρο
Προέλευση: Από το τάφο στην Τανάγρα (πλαγγόνα) και την Αθήνα (επιτύμβια στήλη)
Χρονολόγηση: 425-400 π.Χ. (πλαγγόνα) και αρχές 4ου αι. π.Χ. (επιτύμβια στήλη)
Χώρος έκθεσης: πλαγγόνα: Αίθουσα 58, Προθήκη 6, αρ.4752, επιτύμβια στήλη: αρ. 1993

Αγαπημένο παιχνίδι (άθυρμα) των κοριτσιών ήταν οι κούκλες (πλαγγόνες), κατασκευασμένες από κερί, ξύλο, ελεφαντόδοντο και, στην πλειονότητά τους, πηλό. Παρίσταναν κυρίως γυναικείες μορφές με κόμμωση και γραπτή δήλωση ενδυμάτων, αν και μερικές φορές στολίζονταν και με ρούχα από ύφασμα. Οι τεχνίτες αυτών των αντικειμένων ονομάζονταν κοροπλάσται. Επειδή οι αρθρώσεις των ώμων και των μηρών ή των γονάτων, συνδεδεμένες με νήμα ή σύρμα, επέτρεπαν να είναι κινητά τα άκρα, καλούνταν νευρόσπαστα.

Eκτός από τη διασκέδαση, οι κούκλες εισήγαγαν το νεαρό γυναικείο πληθυσμό στον κατά προορισμό ρόλο τους: να είναι καλές σύζυγοι, νοικοκυρές και μητέρες υγιών παιδιών. Τα κορίτσια αφιέρωναν τις πλαγγόνες, μαζί με άλλα παιχνίδια τους και βόστρυχο από τα μαλλιά τους, στηνΆρτεμη, προστάτιδα σε κάθε μεταβατική φάση στη ζωή του ανθρώπου και της σύλληψης παιδιών στα ανδρόγυνα, και την Αφροδίτη, θεά του έρωτα και της γονιμότητας, τις παραμονές του γάμου τους. Ήταν αναμενόμενη πρακτική, δεδομένου ότι, με εξαίρεση τη σπαρτιατική ιδιορρυθμία, οι γυναίκες παντρεύονταν σε μικρή ηλικία, από τα 12-14 χρόνια. Σε επιτύμβιες στήλες πρόωρα πεθαμένων κοριτσιών απεικονίζονται, μάλλον στο γυναικωνίτη, όπου τους περιόριζε η ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής, οι νεκρές με τη μητέρα τους ή τη θεραπαινίδα τους να κρατούν τέτοια κούκλα.


Βιβλιογραφία: Μ. Fitta, Spiele und Spielzeug in der Antike. Unterhaltung und Vergnugen im Altertum, Στουτγάρδη 1998, 56-59. Ιωάννα Μεννέγκα, στο Ν. Καλτσάς και A. Shapiro, Γυναικών λατρείες. Τελετουργίες και καθημερινότητα στην κλασική Αθήνα, κατ. έκθεσης Νέα Υόρκη-Αθήνα, Αθήνα 2009, 304-305.


(Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)

Read more »

Το φρούτο της μακροζωίας

Οταν ένας βοσκός στην αρχαία Αιτωλία παρατήρησε ότι μια κατσίκα του έτρωγε τους καρπούς ενός φυτού και αμέσως γινόταν πιο ζωηρή, μάζεψε τους καρπούς και τους έδειξε στον βασιλιά του. Εκείνος τους έστυψε κι ήπιε το ζουμί τους. Και του άρεσε τόσο πολύ που έδωσε στον χυμό το όνομά του και στο φυτό το όνομα του βοσκού του. Ο ίδιος ήταν ο βασιλιάς Οινέας και ο βοσκός του ο Στάφυλος. Κάπως έτσι η μυθολογία εξηγεί τη δημιουργία του κρασιού.

Η πραγματική ζωή βέβαια απέχει από τον μύθο. Γιατί τα αμπέλια και οι καρποί τους ήταν γνωστά στον αρχαίο κόσμο, κατ' αρχάς στη Μαύρη Θάλασσα και στην Κασπία μέχρι το Αφγανιστάν. Αργότερα στην Αίγυπτο, καθώς σε τοιχογραφίες στους τάφους των φαραώ απεικονίζονται αμπέλια. Και τέλος στην Ελλάδα όπου φαίνεται ότι τα έφεραν οι Φοίνικες γύρω στο 1000 π.Χ.

Αλλωστε οι αρχαίοι Ελληνες είχαν και θεό για το κρασί και το αμπέλι, τον Διόνυσο. Δεν έφτιαχναν πάντως μόνο κρασί από τα σταφύλια. Τα έτρωγαν και φρέσκα, πολτοποιούσαν τα άγουρα για να φτιάξουν την ξινή αγουρίδα και να μαρινάρουν κρέατα και λαχανικά, έφτιαχναν μούστο και πετιμέζι, ξέραιναν τους καρπούς για να φτιάξουν σταφίδα. Οι σταφίδες ακόμη και σήμερα ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο με το ελληνικό τους όνομα (κορινθιακή) ενώ άλλη μια, η σταφίδα της Ζακύνθου, ανήκει στα προϊόντα με ονομασία προέλευσης.

Διατροφική αξία

Η κατανάλωση κρασιού και σταφυλιού από τους Γάλλους φαίνεται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στο περίφημο French Paradox, στο γεγονός δηλαδή ότι ενώ ακολουθούν μια πλούσια σε λιπαρά διατροφή, έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων. Περιέχει περίπου 80 θερμίδες στα 100 γραμμάρια, αλλά είναι και το φρούτο της μακροζωίας καθώς περιέχει κάλιο και βιταμίνες Α, Β και C, το αντιοξειδωτικό ρεσβερατρόλη και φλαβονοειδή.

(TA NEA)

Read more »

Η υπόγεια δεξαμενή στις Μηκύνες

Η σημασία του χώρου είναι υψηλή και αγγίζει τα όρια της μοναδικότητας στην προϊστορική εποχή. Η είσοδος της υπόγειας δεξαμενής, βρίσκεται μέσα στην τειχισμένη πόλη των Μυκηνών, στη βορειοανατολική γωνία και προς το βόρειο κυκλώπειο τείχος. Χρονολογείται στα τέλη του 13ου αι. π.Χ., οπότε και έγινε η τελευταία βαθμιαία ανάπτυξη του περιβόλου των Μυκηνών με σκοπό να τη συμπεριλάβει. 

Η υπόγεια δεξαμενή κατασκευάστηκε εντός των τειχών της Μυκηναϊκής ακρόπολης για να παρέχει νερό στους κατοίκους, όταν αυτοί βρισκόντουσαν σε κατάσταση πολιορκίας. Το νερό προερχόταν, κυρίως, από μια πηγή ζωτικής σημασίας, την Περσεία, που από τα προϊστορικά χρόνια έως και στις μέρες μας αναβρύζει ακόμη και υδροδοτεί το σύγχρονο χωριό. Οι σύγχρονοι μελετητές την τοποθετούν με ακρίβεια στα 360 μ. μακριά από την ακρόπολη. Είναι σε πλεονεκτική θέση, 13 μ. ψηλότερα από την κορυφή της Ακρόπολης και μπορούμε να τη θεωρήσουμε από τα Μυκηναϊκά χρόνια σαν το κεντρικό υδραγωγείο της πόλης. 

Οι Μυκηναίοι, είχαν την τεχνική εμπειρία να μεταφέρουν το νερό με αγωγούς έως το «πόδι? του λόφου της ακροπόλεως. Η λύση του προβλήματος δόθηκε τη στιγμή που βρέθηκε, μέσα στην ακρόπολη, ένα άνοιγμα στον βράχο, το οποίο εκμεταλλεύτηκαν με σκοπό να φτάσουν την δεξαμενή που κατασκεύασαν έξω από το τείχος. Η σύλληψη του σχεδίου και η πραγματοποίηση του έργου από τους μυκηναΐους τεχνίτες τοποθετεί την υπόγεια δεξαμενή σ' ένα από τα θαυμαστά μηχανικά μυκηναϊκά έργα με γνήσια «κυκλώπεια εκτέλεση? που μπορεί να αναφέρεται και να συγκρίνεται με τα σύγχρονα συστήματα υδροδότησης των πόλεων 33 αιώνες μετά. 

Η κάθοδος στην υπόγεια δεξαμενή αρχίζει με το σχήμα της υψηκόρυφης καμάρας που οδηγεί σε μια είσοδο με παραστάδες και υπέρθυρο, χαρακτηριστικά δείγματα της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής. Για να φτάσουμε σ' αυτή κατεβαίνουμε μια κλίμακα σε 3 επίπεδα που εξαρτώνται από το βάθος και την κατεύθυνση. Η πρώτη κατηφορική κλίμακα, από την οποία σώζονται τα 16 σκαλοπάτια οδηγεί σε μια πύλη κυκλώπειας τεχνοτροπίας. Η σωληνοειδής βαθμιδωτή κάθοδος διεισδύει λοξά του τείχους, διαπερνά όλο το πάχος του και συνεχίζει υπόγεια μέχρι να φτάσει σ'ένα σκεπαστό τετράπλευρο πλατύσκαλο - α' στάση - από όπου στρίβει προς τα δυτικά. Η δεύτερη σκάλα αρχίζει από το πλατύσκαλο καταλήγει σ' ένα άλλο - β' στάση - με 20 σκαλοπάτια, αλλάζοντας κατεύθυνση προς τα ανατολικά. Τώρα η παραλληλότητα με το τείχος είναι εμφανής.  

Μετά την τελευταία στροφή αρχίζει το τρίτο σύνολο σκαλοπατιών, με απότομη κλίση, που καλύπτει την απόσταση των 12 μέτρων, που απομένουν με 54 σκαλοπάτια. Η τελευταία τουλάχιστον κλίμακα είχε σαν σκοπό να αυξήσει την χωρητικότητα της δεξαμενής. Αυτό φαίνεται διότι αυτή, η υπόγεια δεξαμενή και το φρεάτιο είχαν διπλή στρώση από υδραυλικό ασβεστοκονίαμα. 

Η καμαροσκεπής δεξαμενή, βάθους 5 μέτρων έχει στην οροφή της ένα κατακόρυφο φρεάτιο με αραιά τοποθετημένους λίθους που λειτουργούσαν σαν φίλτρα. Εδώ κατέληγε, από τις πηγές ο υπόγειος αγωγός. Το ζήτημα της υδροδότησης της ακρόπολης των Μυκηνών βρήκε λοιπόν την πρακτική του λύση. 

Τα όστρακα κεραμικής που βρέθηκαν γύρω από το τείχος και από την υπόγεια δεξαμενή την τοποθετούν χρονολογικά στα τέλη της ΥΕ ΙΙΙ Β (1300 - 1210 π.Χ.) και της ΥΕ ΙΙΙ Γ (1210 -1160). Τέτοιες κατασκευές συναντούμε επίσης στην Ακρόπολη των Αθηνών και στην Τίρυνθα. Η ενίσχυση των υπόγειων υδραγωγείων είναι σχεδόν ταυτόχρονη στα ανακτορικά κέντρα. Το μνημείο είναι προσβάσιμο από τον επισκέπτη με τη βοήθεια φακού.

Read more »